Ostrokrzew kolczasty

Wchodząc w okres świąteczny zapraszamy Was dziś do przejrzenia się jednemu z gatunków kojarzonych z tym czasem. I choć może nie do końca nasza to tradycja, nie sposób odmówić mu zdolności wprowadzania w bożonarodzeniowy nastrój, choćby w formie zdjęć na kartkach z życzeniami przychodzącymi w tym okresie z zagranicy.



Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium L.) jest drzewem lub wysokim krzewem osiągającym w granicach naturalnego występowania do 25 m wysokości. Jego pokrój zależy przede wszystkim od warunków klimatycznych stanowiska. Jako gatunek preferujący klimat morski tj. cechujący się łagodnością i umiarkowaniem, formę pienną osiąga najczęściej na wybrzeżach oraz stanowiskach będących pod korzystnym wpływem morskiej cyrkulacji. Na obrzeżach zasięgu, a także miejscach sprzyjających uprawie, ale okresowo zbyt chłodnych lub suchych ostrokrzew rośnie krzaczasto dokumentując swym wyglądem uszkodzenia. Na naturalnych stanowiskach, rosnąc w tej formie zajmuje piętro podszytu w nawet bardzo zwartych lasach, wykorzystując swoją wrodzoną tolerancję na zacienienie także w późniejszym wieku. Swobodnie rosnące okazy w optymalnych warunkach klimatycznych stają się z kolei drzewami o stożkowatej koronie, bardzo podobnej do pokroju dużych drzew iglastych takich jak choćby świerk. Zwarty zasięg tego gatunku obejmuje Francję, Wyspy Brytyjskie, zachodnie i północne Niemcy oraz Danię. Wyspowe występowanie notowane jest w północnej Hiszpanii i Afryce, centralnych Włoszech, Bałkanów, Grecji oraz zachodniej Norwegii, gdzie zasięg osiąga północne maksimum.



Ostrokrzew jest drzewem dwupiennym. Oznacza to, że kwiaty pręcikowe występują jedynie na osobnikach męskich, a słupkowe na żeńskich. Z tego też powodu nie na wszystkich roślinach  znajdziemy atrakcyjne wizualnie owoce. Z drugiej jednak strony do ich powstania potrzebne są przecież obie płcie. Optymalnym rozwiązaniem będzie więc posadzenie kilku żeńskich ostrokrzewów, w niepodważalnie istotnym towarzystwie jednego męskiego osobnika 😊 Kwitnienie ma miejsce, zależnie od szerokości geograficznej w maju lub czerwcu. Czasami, co udało nam się uchwycić na jednej z Ogrodowych roślin, jest także możliwe jesienią. Jest to jednak kwitnienie na koszt przyszłego roku, za wczesne by miało sens inny niż ciekawostki. Kwiaty są drobne, osadzone na krótkich szypułkach w kątach liści. Związane są zawsze z młodymi pędami, a więc samymi ich końcówkami. Kwiaty występują poza tym w skupieniach, które później są także domeną owoców. Mają zawsze po cztery niemal czystobiałe płatki oraz cztery pręciki. Budowa kwiatów jest więc zbliżona niezależnie do płci. Pręciki w kwiatach żeńskich są sterylne i ograniczają się właściwie tylko do nitki. Ich centrum zaś zajmuje zalążnia z dużym okrągłym znamieniem. Z kolei w kwiatach męskich pręciki oczywiście są płodne, a przestrzeń którą ograniczają zajmuje zalążniokształtny twór o reliktowym charakterze. Wskazuje to na niedawno ewolucyjnie wykształconą dwupienność i obserwowany obecnie stan przejściowy, będący etapem ku pełnemu wyspecjalizowaniu się organów generatywnych.




Ostrokrzew, pomijając obniżoną tolerancję na mróz, jest gatunkiem łatwym w uprawie. Rośnie dobrze na glebach suchszych, piaszczystych i mineralnych, najchętniej kwaśnych w charakterze wrzosowiska. Doskonale znosi półcień, co już wspominaliśmy zarówno w młodym wieku jak i późniejszym. Można go polecić więc do już zorganizowanych ogrodów, najlepiej o charakterze leśnym, w których jest rośliną wprowadzaną, a nie pionierską. Dzieje się tak ze względu na dużą rolę mikroklimatu w uprawie ostrokrzewów. Charakter dostawki oraz cienioznośność po części kompensują niedostatki stanowisk powalając na wprowadzenie roślin do zacisznego miejsca w naszym otoczeniu. Od razu można także, w rejonach o surowszych zimach, nastawiać się bardziej na uprawę tego gatunku w formie żywopłotów, niż pojedynczych, okazałych egzemplarzy. Ostrokrzew znany jest z dużej żywotności, doskonale znosi cięcie przez co może być stosowany nawet na mocno regulowane formy. Dodatkowo jest w stanie zregenerować nawet całkowite przemarznięcie, odbijając z korzeni. Rośnie jednak wtedy krzaczasto, co może być przykrym doświadczeniem, gdy założymy na wstępie pienne prowadzenie solitera. Zauważmy jednak, że ten typ odradzania się rośliny nie przeszkadza w układzie żywopłotowym. Właśnie w takim typie uprawy ostrokrzewy spotykamy najczęściej. Mniejsze lub wyższe żywopłoty tego gatunku, bardzo wdzięcznie komponują się z wrzosami i wrzoścami, krzewami iglastymi, kolorowymi w sezonie bylinami lub roślinami cebulowymi. Krajowe olbrzymy, dorastające do kilku metrów wysokości rezerwujemy zaś dla dzielnic północnych. Świnoujście, Szczecin, półwysep Helski to kilka z rejonów, które możemy Wam polecić… 😉


Kwitnący, duży okaz w Świnoujściu (maj 2015)

Elementami ozdobnymi ostrokrzewów są na pewno liście. Sztywne i skórzaste, mocno błyszczące, charakterystycznie kolczaste są wprost nie do pomylenia. Do podstawowej, ciemnej ich barwy możemy dołożyć złote lub białe obrzeżenie spotykane u odmian uprawnych. Te stałe, niezmienne w czasie roku cechy od września  ożywiają owoce. Mogą być one czerwone lub pomarańczowo-żółte. Jak już wspomnieliśmy odzwierciedlają położenie kwiatów, siedząc na pędach w charakterystycznych skupieniach. Są pestkowcami, których jednak nie polecamy próbować. Ze względu na zawartość saponin, garbników oraz związków cyjanogennych taka degustacja może zakończyć się rozstrojem żołądka przy mocno niewyszukanych rozkoszach podniebienia. Już lepiej skupić się klasycznie na bodźcach wizualnych, których wszak wcale nie brakuje temu gatunkowi 😤

biało obrzeżona odmiana 'Argentea Marginata'

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Jemioła pospolita

Modrzew europejski

Buk pospolity

Cedr himalajski

Cypryśnik błotny